12/04/2005 Vlada en Ivica beten vorige week in de eerste uitzending het spits af. Vlada woonde in Belgrado (Servië) en Ivica in de buurt van Zagreb (Kroatië). Hun vaders waren collega's, hun moeders vriendinnen en in hun jeugd brachten de jongens hun zomers gewoonlijk samen door aan de Adriatische kust. Tijdens de oorlog die de verschillende Joegoslavische republieken uiteendreef, verloren ze elkaar uit het oog. Na jaren spraken ze elkaar weer via videoboodschappen, de zogeheten Videoletters, van de Nederlandse documentairemakers Katarina Rejger en Eric van den Broek. Op de dag van de eerste uitzending, afgelopen donderdag, waarschuwde de Servische krant Politika de kijkers alvast: Vanavond is er een emotionele uitzending. Het project miste zijn uitwerking niet. Zondag onderbrak de nieuwslezer van het Servische achtuurjournaal spontaan het nieuwsbulletin om een eigen videobrief in te spreken. Hij deed een oproep aan een vriend, die hij al tien jaar niet meer had gezien, contact te zoeken. Zo worden de komende weken nog meer Videoletters uitgezonden door televisiestations in alle deelrepublieken van het voormalige Joegoslavië. Dat is op zichzelf al een bijzonderheid. Juist de verschillende omroepen bestookten de bevolking de afgelopen jaren met nationalistische propaganda en nare verhalen over de ander, zegt Rejger. Het mooie is dat de geruchten nu uit de wereld worden geholpen. We laten gewone mensen aan het woord. Daardoor wordt Videoletters geloofwaardig, want iemand die zulke gevoelens op televisie uit, acteert niet, zegt ze. Het echtpaar Rejger en Van den Broek trok jarenlang rond door het gebied om reportages te maken. Het viel hen op dat de mensen in een isolement leven door de wreedheden die er zijn begaan. Vrienden stonden in de jaren negentig opeens lijnrecht tegenover elkaar, alleen omdat ze moslim, Serviër of Kroaat waren. Nu de vijandigheden niet meer gewapenderhand worden uitgevochten, waren de verschillende groepen wel nieuwsgierig naar de ander, merkten Rejger en Van den Broek. Maar dat werd niet geuit, omdat de mensen zo bang zijn, zegt Rejger. Niet alleen vanwege de idee dat die vriend wel eens zeer nationalistisch zou kunnen zijn, maar ook voor de reactie van buren en andere kennissen. Want wat vinden die ervan dat jij omgaat met een moslim? In het begin viel het dan ook niet mee mensen te vinden die hun verhaal wilden doen. Van den Broek: Via via kwamen we toch mensen op het spoor. Het is fantastisch dat het overal wordt uitgezonden, want dan denken mensen als ze kijken: 'nu ga ik het ook doen'. Rejger: En ik ben de perfecte Balkanmix. Ik ben geboren in Belgrado, woon al dertig jaar in Nederland en heb Hongaars, Russisch en Grieks bloed in me. Dat is een voordeel, want daardoor weten mensen dat je geen partij kiest. Rejger en Van den Broek hopen maar dat hun Videoletters een balletje aan het rollen brengen. In Servië, waar het stel nu is, waren de kijkcijfers van de eerste uitzending verrassend goed. Tot nu toe hebben ze daarbij alleen maar positieve geluiden gehoord. Dat was meer dan waarop zij durfden te hopen, aangezien niet alle publieke omroepen blij waren met Videoletters. Sommige omroepen, zoals in Servië en Kroatië hadden er moeite mee, omdat het er nog steeds gebruikelijk is andere dan vijandige sentimenten toch vooral weg te stoppen. De Bosnische televisie vond het daarentegen prima en promootte Videoletters ook. Videoletters is maar een vorm, zegt Rejger. We willen ermee bereiken dat mensen erbij stilstaan en erover gaan discussiëren. Sommige mensen schamen zich ervoor dat ze toen niets hebben gedaan. Anderen komen niet meer buiten, omdat ze bang zijn. Weer anderen denken bijvoorbeeld dat Srebrenica nooit is gebeurd. Door zulke angsten weg te halen kan je misschien wel voorkomen dat het nog eens gebeurt. Het nog prille project is bovendien nu al meer dan alleen een televisieprogramma. In gebouwen van non-gouvernementele organisaties, zoals het Rode Kruis, zijn speciale loketten gemaakt waar mensen een boodschap kunnen opnemen. In mei en juni gaan met dat doel bussen door het hele gebied rijden. Op de radio is een speciaal programma waarin mensen napraten over de videoboodschappen en er is een telefoonnummer voor reacties. Op een internetsite kunnen mensen zich inschrijven en zo elkaar weer vinden. De eerste dag waren er al zeshonderd aanmeldingen. Er wordt nog gebroed op een manier om de vluchtelingen in landen als Nederland bij het project te betrekken, want na de eerste uitzending kwam al druk telefoonverkeer op gang tussen de republieken en Nederland. Napraten is belangrijk. Kijkers moeten ergens heen kunnen met hun gevoelens. Anderen denken al aan eenzelfde project in Irak en Rusland, zegt Rejger. Videoletters is de geworpen steen in het water, waar nog veel cirkeltjes omheen moeten komen. ELLEN HAMELINK en SLADJANA LABOVIC © Het Parool, 12-04-2005 |
|
